گرم شدن جهاني

در روزهاي گرم تابستان، گاهي از خود مي‌پرسيم: " آيا امسال تابستان گرمتري از سال پيش نداشتيم؟" شايد واقعا همينطور باشد. پديده" گرم شدن جهاني"، از مشكلات زيست محيطي انسان است كه اگر به فكر جدي براي مهار آن نيافتد، سياره خود را با خطرات جدي روبرو كرده است. اما گرم شدن جهاني چيست و چگونه به وجود مي‌آيد؟
 گرم شدن جهان بستگي به اين دارد كه انرژي خورشيد چقدر به زمين مي رسد و چقدر از آن باز مي‌تابد. گاهي ممكن است انرژي خورشيد كه به اتمسفر مي‌رسد، بوسيله ابرها يا گرد و غبار يا قطرات اسيد سولفوريك حاصل از فعاليت هاي آتشفشاني به تله بيافتد و نتواند از اتمسفر خارج شود. به علاوه گاهي انرژي جذب شده به وسيله زمين، به صورت حرارت به محيط پس داده مي‌شود و باز در اتمسفر بوسيله گازهاي خاصي گير مي‌افتد. نتيجه، در هر دو حال افزايش دماي اتمسفر زمين است.

اثر گلخانه اي: در يك روز آفتابي، داخل يك گلخانه، گرمتر از بيرون است. نور از شيشه ها به درون ميتابد و بوسيله زمين، گياهان و گلدانهاي درون، جذب مي شود . آنها در مقابل، گرما آزاد مي كنند. چگونه؟ تابش زير قرمز با طول موج بلندتر از نور مرئي، نمي تواند از درون شيشه عبور كند و به خارج از گلخانه برود. وقتي اين اشعه به دام افتد، دماي گلخانه بيشتر و بيشتر مي‌شود. در اتمسفر، مولكولهاي كربن دي اكسايد مشابه شيشه هاي گلخانه عمل مي كنند. نور به سطح زمين مي رسد، گرمش مي كند و در مقابل زمين اشعه زير قرمز تابش مي كند. اما مولكولهايي مانند CO2  ، H2O ، CH4 ، N2O و فلوروكلروكربن ها، اين اشعه را نگه مي دارند و در نتيجه گرما در اتمسفر باقي مي ماند. دانشمندان معتقدند كه هم اكنون زمين گرم شدن جهاني زيادي را تجربه مي كند. سؤال اساسي اين است:
اين گرم شدگي چقدر خواهد بود؟ چه موقع رخ ميدهد؟ برچه چيزهايي اثر مي گذارد؟
مدل هاي تغييرات آب و هوايي هر روز با دلايل مستحكم تري ثابت مي شوند. بيشتر آنها نشان ميدهند كه ميانگين دماي جهان حداقل به اندازه  0.5 درجه سانتي گراد تا سال 2030 افزايش مي يابد. با اينكه تغيير دما به نظر جزئي مي آيد تاثيرات آن عظيم است. اين تخمين بر اساس ميزان گازهاي گلخانه اي كه تا كنون در اتمسفر وجود دارد، انجام شده و يكي از بزرگترين ناشناخته‌‌هاي ما اين است كه جوامع چگونه در مقابله با اين مشكل عمل خواهند كرد؟ آيا ما حاضر هستيم به خاطر حفظ سياره كوچكمان و زندگي موجودات آن و حتي زندگي خودمان، عوض شويم؟

علامت هايي از زمين:
هيچ شكي نيست كه زمين گرم و گرمتر مي شود. سوال اساسي اين است كه چقدر از اين گرم شدن، تقصير ما است و آيا ما واقعا مي خواهيم به اين وضع كمك كنيم؟ ( مثلا با كنترل و محدود كردن استفاده از سوخت هاي فسيلي). در يك روز سرد زمستاني ممكن است شما فكر كنيد كه چند درجه گرمتر شدن هوا به هر حال چيز بدي نسيت. اما ترديد نداشته باشيد كه گرمتر شدن هوا واقعا مي تواند اثرات وحشتناكي در محيط اطراف ما بگذارد حتي ما را مجبور كند كه از اتومبيل هايمان پياده شويم و نوع زندگيمان را محدود كنيم.

اگر به علايمي كه زمين در برابر گرم شدن نشان مي‌دهد نگاه كنيم، مي بينيم كه خبرهاي نا مطمئني براي ما دارد. يخ ها ذوب مي شوند، رودخانه ها خشك مي شوند و سواحل تحت تاثير فرسايش شديد قرار مي گيرند. تغييرات به وسعت زياد و دور از چشمان ما اتفاق مي افتند. اما هرگز آنها را از ذهن خود دور نكنيد، چون آنها نشانه‌هاي مهمي هستنداز آنچه براي ساير بخش‌هاي سياره اتفاق مي‌افتد.
متاسفانه به دليل مداخله انسان در طبيعت، روند تاريخي تغييرات دما در طول زمان قابل پيش بيني نيست. طي قرنها و به خصوص سالهاي اخير، سوزاندن سوختهاي فسيلي و وارد كردن CO2  و ساير گازهايي كه بصورت تله گرمايي عمل مي كنند به اتمسفر، بيشتر و سريعتر از ميزاني بوده كه اقيانوسها و گياهان بتوانند آن را جذب كنند. اكنون ما هم به صورت عوامل زمين شناسي عمل مي كنيم كه قادريم بر فرايند تعيين آب و هوا موثر باشيم. در حال حاضر بنظر مي رسد كه ما چندين پتو روي سياره مان كشيده ايم. گرم شدن هوا در قرن اخير، به خصوص به خاطر فعاليت هاي انساني است. مدل هاي آب و هوايي از نيروهاي طبيعي نظير فوران آتشفشانها و پرتوهاي خورشيد نمي توانند تمام اين گرما را توجيه كنند.

پي آمدهاي گرم شدن جهاني:
ناپديد شدن يخ‌ها: زماني كه پارك ملي يخچالهاي مونتانا در 1910 ثبت شد، حدود 150 يخچال طبيعي در آن وجود داشت. امروزه كمتر از 30 يخچال باقيمانده است. برفهاي افسانه اي كليمانجارو از سال 1912 به ميزان 80 درصد ذوب شده اند و احتمال مي رود تا سال 2020  به كلي از بين بروند.
دماي هوا ظرف 50 سال اخير بين 3 تا 4 درجه سانتي گراد افزايش يافته است. به نظر مي رسد در صد سال آينده، 4 تا 7 درجه ديگر به اين ميزان اضافه شود. يخ هاي قطب شمال هم اكنون سه هفته زودتر از سه دهه پيش شروع به ذوب شدن مي كنند. حيوانات منطقه قطبي به شدت در خطر انقراض هستند.

ذوب شدن يخها باعث بالا رفتن سطح درياهاي آزاد مي‌شود. نتيجه به زير آب رفتن بسياري از نواحي ساحلي در سال‌هاي آينده است.

عادت كردن به شرايط جديد زندگي: شرايط گرم شدن جديد، باعث تغييرات تدريجي در اكوسيستم ها مي شود. بتدريج رفتارهاي جانوران، فصل گل دادن گياهان تغيير مي كنند. اما مسئله اينجا است كه بعضي تغييررفتارها كند و برخي سريع انجام مي‌پذيرد. مثلا درختان خيلي آهسته با شرايط تغيير مي كنند. در مقابل گونه هاي متحرك نظير پرندگان به سرعت تغييرمي‌كنند.

 اين تطبيق پذيري با درجه هاي مختلف، به معني تغييرات غير قابل پيش بيني اكوسيستم ها است. مثلا جنگل هاي شمالي در برابر حمله هاي حشرات، بسيار آسيب پذير هستند. پرنده هاي آوازه خوان بزرگترين عامل كنترل اين حشرات مي‌باشند. حال اگر پرندگان به شمال حركت كنند، جنگل ها مورد حمله حشرات قرار مي گيرند كه معني اش از دست رفتن جنگل هاي بيشتر است كه خودبه معني آتش سوزي بيشتر و در نتيجه گرم شدن بيشتر زمين ميشود. طي بررسي هاي انجام شده كشتار بي سابقه در تابستان سال 2003 در اروپاي مركزي، كه ناشي از گرماي هوا بود، به گازهاي گلخانه‌اي و افزايش آن مربوط مي شود و اين از جمله اتفاقاتي است كه در آينده بايد انتظار داشت كه بيشتر و بيشتر رخ دهد.
تغييرات ناحيه‌اي آب و هوا ممكن است محل زندگي شما را خشك‌تر يا مرطوب تر كند و به هر حال تعادل آن را به هم بزند.

طوفانها و توفندها: هنگاهي كه آب اقيانوسها گرم مي شود، در نواحي مرطوب، نظير درياي كارائيب و سواحل چين و ژاپن، توفندها شكل مي گيرند. افزايش گرماي اتمسفر، به نوبه خود باعث افزايش دماي آب اقيانوسها مي شود و به اين ترتيب احتمال رخ دادن طوفانهاي مهيب بيشتر مي شود . محققين دانشگاه كلرادو اعلام كرده اند وقوع توفند ها در سال 2006، بسيار فعال خواهد بود و از اول ژوئن تا 30 نوامبر ، احتمال پيدايش آنها وجود دارد.

علاوه بر توفند ها انواع توفان‌هاي مخرب،‌ به دليل ناهنجاري هاي آب و هوايي، زمين را در هم خواهند كوبيد.

زندگي موجودات زنده: طبق بررسي هاي متعدد، روند افزايش دما تا سال  2050 بيش از يك ميليون گونه گياهي و جانوري را از بين خواهد برد. خيلي از ما تازه متوجه مي‌شويم كه ابعاد قضيه چيست. وقتي مي شنويم 0.5 درصد يا يك درصد افزايش دي اكسيد كربن، اين تفاوت جزئي وا قعا چه معني دارد و زمين را تا چه
 حد به خطر مي اندازد؟
دانشمندان از همه نقاط دنيا از استراليا تا آفريقاي جنوبي، گونه هاي مختلف جانداران و تاثير آب و هوا را بر آنها بررسي كرده اند و سپس وضعيت را با مدل هاي كامپيوتري شبيه سازي نموده اند. به نظر مي رسد با نگاهي خوش بينانه تا سال 2050 ، 15 تا 35 درصد از 1103 گونه مطالعه شده در معرض انقراض واقع مي‌شوند. 

رشته‌هاي مرجاني، خرس‌هاي قطبي، گياهان استوايي از جمله موجوداتي هستند كه تا چند سال آينده از ميان مي‌روند.

چگونه CO2 را كنترل كنيم؟
بزرگترين عامل مصرف CO2، عمل فتوسنتز در گياهان است. بنابراين توسعه جنگل كاري به ميزان وسيع ( جلوگيري از تخريب جنگل ها كه جاي خود دارد) از مهمترين عوامل كنترل Co2 هستند. در ضمن همزمان با اين تدبير، كاهش مصرف سوخت هاي فسيلي و كاهش سوخت زغال سنگ، هم CO2 و هم گازهاي گوگرد را كاهش مي دهند (هر چند گازهاي گوگرد، همانطور كه در آتشفشانها اتفاق مي افتد، با توليد اسيد سولفوريك در اتمسفر اثر سرد كنندگي نيز دارند) كه بايد مسئولانه پيگيري شود. دانشمندان هنوز بر مدلهاي رفتاري شيمي اتمسفر ، تحقيق مي كنند تا نتايج بهتري بدست آورند.
در حال حاضر مهمترين و عملي ترين كاري كه براي به حداقل كردن خسارت ها مي توان انجام داد، كاهش بلافاصله و سريع گازهاي گلخانه اي است، تا اثرات گرمايش جهاني، حد اقل شود. گمان نكنيد كه اين مشكل براي آينده است و به زندگي كنوني شما هيچ ارتباطي ندارد. اين مشكل حالا و با شماست. تصميم بگيريد و عمل كنيد.