سلام
سلام
سال نو پیشاپیش به همه دوستان تبریک میگم امید دارم که سال خوب با تمام خوبی و بهترینها داشته باشید وامید صلح برای همه جهان ![]()
سلام
سال نو پیشاپیش به همه دوستان تبریک میگم امید دارم که سال خوب با تمام خوبی و بهترینها داشته باشید وامید صلح برای همه جهان ![]()
|
دقیقا بعد از ٣۰ سال از اولین اخطار دانشمندان و ۲٨ سال بعد از اولین کنفرانس بین المللی محیط زیست در ژنو تازه مشکل محیط زیست توجه همه صاحب نظران و افکار عمومی جهان را بخود مشغول نموده است. کره زمین در حال گرم شدن است و اگر اقداماتی برای تغییربسترهای انرژی زای جهان صورت نگیرد، تغییرات جوی در فاصله دو نسل آینده فاجعه بار خواهد بود. بغیر از کاخ سفید واشنگتن و یا مراکز کنسرن های انرژی، فوریت این مسئله مورد پذیرش همگان قرار گرفته است. همه پرسی های جهانی نشان داده اند که دراغلب کشورها نگرانی مردم در این باره زیاد است. از سوی دیگر سال هاست که بازی جذاب بحث محافظت از محیط زیست به هیچ وجه به اتمام نرسیده است: بخصوص در بخش صنایع و همچنین بسیاری از سیاستمداران این یا آن سوی آتلانتیک از هر موقعیتی که بدستشان برسد با علاقه استفاده می کنند تا با انگشت به سوی هندوستان و چین اشاره کنند. به این مفهوم که آنها ادعا دارند تا زمانیکه در این دو کشور در باره محیط زیست اتفاقی نیافتد این ناعادلانه است که آمریکا و یا صنایع آلمانی زیر سئوال بروند. ولفگانگ تیفنزه وزیر راه و ترابری آلمان از حزب سوسیال دمکرات هم که در حدود ده سال است در وزارت خانه اش دیگر تحقیقی در باره تاثیرات راه ترابری و ترافیک خیابانی بر روی بیلان گازهای گل خانه ای نشده است، از یک چنین نظری پشتیبانی می کند. وجود گازهای گل خانه ای از آغاز انقلاب صنعتی که در حدود ۲۰۰ سال می شود اقتصاد جهان بر بستری بسیار قابل تفکر نهفته است و آنهم مصرف انرژی تا جائی که ذخایر این انرژی ها بشدت زیر فشار قرار گرفته است. در ابتدا ذغال سنگ نقش بازی می کرد و سپس نفت نقشی بسیار مهم ترپیدا نمود. امروز ما مجددا شاهد برگشت ذغال سنگ آنهم در آمریکا، هندوستان و چین می باشیم. نقطه منفی این سرچشمه انرژی زا تنها محدودیت هائی نیست که ما احتمالا در مورد به پایان رسیدن ذخایر نفتی در ۲۰ سال آینده حس می کنیم بلکه همچنین تاثیراتش بر محیط زیست است. در سوخت ذغال سنگ گاز کربنیک (س او ۲) تولید می شود که در ظاهر بی خطر و گازی غیر سمی است. اما نیمی از این گاز کربنیک که ما امروز از لوله اتومبیل هایمان، ماشین های گازوئیلی، هواپیماها و رآکتورها تولید می کنیم در جو وارد می شوند و در جو به گازهای گل خانه ای تبدیل می شوند به این مفهوم که تشکیل این گازها در جو و افزایش آن باعث گرمای آب و هوای کره زمین می گردد. این روند ده ها سال است که به لحاظ تئوری شناخته شده است و از آغاز سال های ۹۰ مورد بررسی و مشاهدات قرار گرفته است. به گاز کربنیک گازهای دیگر گل خانه ای هم اضافه می گردد. طبق آخرین آمار جامعه دانشمندان (آی پی س س سازمان ملل " کمیسیون تحقیقی میان دولت ها در باره تغییرات جوی")، سهم گاز کربنیک در انعکاس گازهای گل خانه ای که از سوی انسانها تولید می شوند ۶۱ % است. متان (س هاش ۴) که دومین کاندیدای مهم گازهای گل خانه ای است، ۲۰% گرمای جو را باعث می شود. ۱۹% دیگر را گاز های دیگری چون اوزون (او ٣) که در قشرهای پائینی جو قرار می گیرند تشکیل می دهند که در واقع پیامد روند سوخت در موتورها و تاسیسات صنعتی است و بر خلاف گاز کربنیک و متان با وجود اینکه عمرشان کوتاه است اما همواره در جو تشکیل می شوند. تاثیرات گاز گل خانه ای متان بیشتراز گاز کربنیک است. اما خوشبختانه تمرکز این گاز در جو بسیار کم است و بیشتر در آن جاهائی قرار می گیرد که وجودشان به اکسیژن وابستگی ندارد: در مرداب ها، در مراکز زباله ها، در آب کنار مزارع برنج ، در معده گاو ها، در دریاچه های راکت و بسته و... خطرناک ترین گازمعدنی در رگه های معدن ذغال سنگ همچنین از متان تشکیل شده و در موقع استخراج معادن این گاز بدون مانع به جو وارد می شود. همچنین گاز طبیعی هم از متان تشکیل شده است. نشت گاز در موقع حمل و نقل و همچنین استخراج گاز طبیعی به افزایش گازهای گل خانه ای در جو کمک می کند. معمولا در بحث های بین المللی و در مذاکرات درباره محافظت از آب و هوای کره زمین، گازهای گل خانه ای درهم خلاصه می شوند و متان و گازهای دیگر مسموم کننده در رده گاز کربنیک (س او ۲) ارزش گذاری و محاسبه می گردند. در آلمان برای مثال در سال ۲۰۰٣ انتشار گاز در جو طبق محاسبات ۱۰۲۴ میلیارد تن بوده است. از این مقدار ٨۶۵ میلیون تن گاز کربنیک بوده و مابقی از گازهای دیگر گل خانه ای تشکیل می شده که تاثیرشان با هم در جو با تاثیر ۱۵۰ میلیون تن گازکربنیک هم ارزش بوده است. چین بعنوان سپر بلا در سال ۲۰۰٣ در حدود ۴،٣٣ میلیارد تن گاز کربنیک در چین بعلت سوخت مواد انرژی زای فسیلی و هم چنین از طریق پروسه فعالیت صنایع در جو آزاد و پخش شده است. در واقع این مقدار گاز کربنیک پخش شده در محیط زیست چین چهار برابر آن مقداری است که در همین سال در محیط زیست کشور آلمان آزاد گردیده است. باید توجه نمود که بعد از سال های ۹۰ چین موفق شد تقریبا مقدار پخش گاز کربنیک در هوا را ثابت نگه دارد و از رشد آن جلوگیری کند. اما از آغاز سال ۲۰۰۰ به بعد گویا زندگی ماشینی در چین شدت گرفت و همه گیر شد و در نتیحه مصرف منابع انرژی زای فسیلی هم بالا رفت و در نهایت تولید گاز کربنیک در هوا هم افزایش یافت. البته آمار دیگری هم وجود دارند که حاکی از این هستند که مصرف منابع انرژی زای فسیلی در اقتصاد چین و پراکنده شدن گاز کربنیک در جو این کشور در آواخر سال های ۹۰ تقریبا در حال استراحت بوده است. در بسیاری از روزنامه های آمریکائی غالبا می بینیم که نوشته شده است چین در سال های آینده گوی رقابت را از آمریکا بعنوان بزرگترین پخش کننده گازهای سمی در جو خواهد ربود. در ایالات متحده آمریکا تنها در سال ۲۰۰٣ در مقایسه با چین و آلمان که در بالا ذکر شد در حدود ۶ میلیارد تن گاز کربنیک در محیط زیست پخش شده است که بروشنی بیشتر از چین و آلمان است و با وجود اخطار سازمان های زیست محیطی مقدار این گاز های سمی در هوای آمریکا همواره افزایش می یابند. باید توجه نمود که در چین در حدود ۱،٣ میلیارد انسان زندگی می کنند در حالیکه در آمریکا تنها ٣۰۰ میلیون انسان و در آلمان ٨۲ میلیون انسان بسر می برند. اگر بخواهیم شرایط مساوی استفاده از منابع انرژی زا را برای تک تک انسانهای ساکن این سه کشور حساب کنیم بنابراین چین باید ۴،۴ برابر آمریکا و ۱۵،٨ برابر آلمان گازکربنیک در هوایش پخش کند. که در این صورت برای جو کره زمین فاجعه بار بود اگر که گازهای گل خانه ای در کشوری که در میان کشورهای دیگر قرار دارد این چنین بالا می بود. |
در آغاز سال 2008 كميسيون اتحاديه ي اروپا پيشنهادات خود را براي اقدامات اجرايي جهت حفظ شرايط اقليمي به صورت تعيين سهميه هاي ملي مطرح كرد. آلمان مي بايست براي كاهش گازهاي گلخانه اي در اروپا سهمي بيش از حد متوسط به عهده گيرد. براي آلمان تا سال 2020 در بخش هاي حمل و نقل، ساختمان و كشاورزي كاهشي 14 درصدي در ميزان دي اكسيد كربن پيش بيني شده است. سهم انرژي هاي تجديد شونده در مجموع انرژي مصرفي در آلمان تا سال 2020 مي بايست از 9 درصد (2007) به 18 درصد افزايش يافته و دوبرابر شود.
دولت فدرال آلمان قصد دارد با يك برنامه ي جامع و توامان انرژي و حفظ شرايط اقليمي ميزان توليد گازهاي گلخانه اي در آلمان را تا سال 2020 تا 40 درصد كاهش دهد. اين برنامه ي جامع شامل اقداماتي در 29 زمينه بوده و از حمايت از تاسيسات توليد حرارت و برق به طور هم زمان و انرژي هاي تجديد شونده تا توسعه ي بيشتر فناوري كاهش ميزان كربن و ذخيره ي آن (CCS) – جداسازي كربن از گاز دي اكسيد كربن به هنگام توليد برق و انباركردن آن – را در بر مي گيرد. دولت آلمان سعي دارد با برنامه ي حفظ شرايط اقليمي به سه هدف اصلي دست يابد: امنيت تامين انرژي، با صرفه بودن توليد آن و هم سازي آن با محيط زيست.
دانشگاه هایی که گرایش به علوم فنی در آن ها غالب است خود را دانشگاه فنی و یا موسسه ی آموزش عالی فنی می خوانند. در حالی که تحقیق در موسسات آموزش عالی تخصصی بیشتر کاربردی است، در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی فنی بیشتر بر تحقیقات پایه تاکید می شود. ابتکار 9 دانشگاه فنی که حاصل به هم پیوستن 9 دانشگاه برتر فنی است دارای جهت گیری بین المللی بوده و تعداد زیادی از امکانات آموزشی خود در خارج را بین خود هماهنگ می کنند.
پانل بين الدولي تغييرات آب و هوا (IPCC) متشكل از گروهي از كارشناسان بين المللي است كه در آن صدها متخصص و نماينده از بيش از صد كشور جهان تغييرات آب و هوايي سطح كره ي زمين را براي سازمان ملل مورد تجزيه و تحليل قرار داده و پيشنهاداتي براي مقابله با آن عرضه مي كنند. چهارمين گزارش IPCC در سال 2007 منتشر شد. موضوع اساسي اين گزارش اين بود كه انسان ها با فعاليت خود عارضه ي گلخانه اي را تشديد كرده و گرماي زمين را افزايش مي دهند كه در مقابل آن بايد اقداماتي اساسي صورت گيرد. بسياري از دانشمندان آلماني در تدوين گزارش شرايط اقليمي سازمان ملل متحد، كه توسط IPCC تهيه شده بود، مشاركت داشتند. در پايان سال 2007 شوراي شرايط اقليمي سازمان ملل به همراه ال گور جايزه نوبل را بد دست آوردند. مهم ترين موسسات الماني كه در زمينه ي تغيير شرايط اقليمي تحقيق مي كنند عبارتند از: موسسه ي ماكس پلانك براي هواشناسي، موسسه ي آلفرد – وگنر براي تحقيقات دريايي و در محيطشرايط اقليمي قطب، موسسه ي ووپرتال و موسسه ي پوتسدام براي تحقيقات آب و هوايي.
قانون انرژي هاي تجديد شونده (EEG) براي توسعه ي تاسيسات عرضه ي انرژي با استفاده از عواملي است كه داراي منبعي تجديد شونده هستند. هدف اين قانون افزايش سهم انرژي هاي تجديد شونده براي توليد برق از 3/14 درصد كنوني به 25 تا 30 درصد تا سال 2020 است. در اين قانون تامين درآمد توليد كنندگان با نرخي ثابت تضمين شده است. اين قانون كه از سال 2000 به اجرا درآمده از جمله سلسله اقداماتي است كه مي بايست وابستگي به مواد فسيلي و واردات آن ها را از حوزه ي خارج از اتحاديه ي اروپا كاهش دهد. 47 كشور تا كنون از خطوط اصلي قانون انرژي هاي تجديد شونده آلمان براي تصويب قوانيني مشابه استفاده كرده اند.
معاهده ي شرايط اقليمي (UNFCCC) سازمان ملل متحد و پروتكل كيوتو به عنوان پيوست آن از نظر حقوق بين الملل تنها مقررات جهاني تعهدآور براي حفظ شرايط اقليمي است. 189 كشوري كه تا كنون به اين معاهده پيوسته اند هرساله در كنفرانس شرايط اقليمي سازمان ملل متحد گرد هم مي آيند. معروف ترين اين كنفرانس ها در سال 1997 در شهر كيوتوي ژاپن برگزار شد كه حاصل آن پروتكل كيوتو بود. در اين پروتكل همه ي كشورهاي صنعتي متعهد شدند ميزان گازهاي گلخانه اي را تا حد معيني كاهش دهند. در حال حاضر فرايند مابعد كيوتو آغاز شده كه طي آن در مورد سياست هاي حفظ شرايط اقليمي بين سال هاي 2012 تا 2020 مذاكره خواهد شد.
قريب دوسوم عارضه ي گلخانه اي، تا جايي كه ناشي از فعاليت انساني است، به دليل توليد گاز دي اكسيد كربن (CO2) است. گازهاي مضر هنگام سوخت مواد فسيلي مانند گاز، نفت و ذغال سنگ توليد مي شوند. همه ي اين گازها داراي عنصر كربن (C)هستند كه با مخلوط شدن با اكسيژن هوا (O2) توليد دي اكسيد كربن مي كنند. طيق يرآورد آژانس بين المللي انرژي (IEA) فعاليت هاي انساني براي تهيه ي انرژي با عث ورود سالانه 26 ميليارد تن گاز دي اكسيد كربن به فضاي جو مي شود. ساير گازهايي كه در پروتكل كيوتو در مورد آن ها مقرراتي تصويب شده عبارتند از: متان، اكسيد نيتروژن (N2O)، هيدروفلوركربن (HFCs) و سولفور هگزافلوريد (SF6).
اثر گلخانه اي
گرم شدن زمين يعني چه؟
ميدانيم كه كره زمين به طور طبيعي در اثر تابش خورشيد گرم ميشود، اما اينجا منظور ما از گرم شدن زمين، پديده ديگري است.اين پديده نسبتا جديد عبارت است از تغيير دماي زمين در اثر فعاليتهاي بشري كه با تغييرات طبيعي آن فرق دارد. در طول 100 سال گذشته، كره زمين به طور غيرطبيعي 4/0 درجه سانتيگراد گرمتر شده كه اين موضوع دانشمندان را نگران كردهاست. آنها حدس ميزنند فعاليتهاي صنعتي در ايجاد اين مشكل بسيار موثر است و به گرم شدن كره زمين كمك ميكند.
منظور از«گرم شدن زمين» افزايش ميانگين دماي زمين است. «تغيير آب و هوا» در اثر اين افزايش دما به وجود ميآيد. گرم شدن زمين موجب تغيير الگوي بارش، افزايش سطح آب درياهاي آزاد و كاهش سطح آب درياچهها و تاثيرات وسيع بر گياهان، حيات وحش و انسانها ميشود.
اثر گلخانه اي چيست؟ گازهاي گلخانه اي چه گازهايي هستند؟
به مجموعهاي از گازها كه مقداري از انرژي خورشيد را در جو زمين نگه ميدارندو باعث گرم شدن جو ميشوند، گازهاي گلخانهاي ميگويند. بخار آب(H2O)، دي اكسيدنيتروژن (NO2)، دي اكسيدكربن (CO2) و متان (CH4) گازهاي گلخانهاي اصلي هستند. اگر اين گازها در جو نبودند، انرژي گرمايي خورشيد مجددا به فضا بر ميگشت و به اين ترتيب هواي زمين 33 درجه سانتيگراد سردتر از الان ميشد. اثر گلخانهاي به افزايش دماي كره زمين در اثر وجود گازهاي گلخانهاي در جو زمين گفته ميشود.
آيا مي دانيد چرا به اين گازها، گازهاي گلخانهاي ميگوييم؟
آيا شما تا حالا يك گلخانه ديده ايد؟
گلخانه يك اتاق شيشهاي است كه نور خورشيد از شيشههاي آن به داخل ميتابد و هواي گلخانه را گرم ميكند. اما شيشههاي گلخانه اجازه نميدهند كه اين هواي گرم از گلخانه خارجشود. جو يا هوايي كه در اطراف ماست، شبيه يك گلخانه است. گازهاي گلخانهاي در جو درست مثل شيشههاي گلخانه عمل ميكنند. نور خورشيد پس از عبور از لايههاي گازهاي گلخانهاي وارد جو زمين ميشود. زماني كه نور خورشيد به سطح زمين ميرسد، مقداري از انرژي گرمايي آن توسط خاك، آب و ساير موجودات جذب ميشود. مقداري هم در جو زمين ميماند و باقيمانده آن به فضا برميگردد. اگر مقدار گازهاي گلخانهاي در جو از حد طبيعي آن بالاتر باشد، انرژي كمتري به فضا برميگردد، در نتيجه جو زمين گرم تر ميشود و به دنبال آن دماي كره زمين بالا ميرود.
اثر گلخانهاي، كره زمين را به اندازهاي گرم نگه مي دارد كه ما انسان ها بتوانيم بر روي آن زندگي كنيم. اما اگر اثر گلخانه اي شدت يابد، ممكن است دماي زمين به قدري زياد شود كه ما و بقيه گياهان و جانوران نتوانيم گرماي آن را تحمل كنيم.
تغيير آب و هوا يعني چه و اثرات آن چيست؟
اصلا «هوا» و «آب و هوا» با هم چه فرقي دارند؟
هر وقت آسمان صاف باشد و گرماي ملايمي به ما برسد و باد به شدت نوزد، مي گوييم هوا خوب است. هر وقت آسمان گرفته باشد، باد تند بوزد يا برف و باران ببارد و ما را دچار زحمت كند، مي گوييم هوا بد است. معمولا اخبار هواشناسي ما را از چگونگي وضع هوا آگاه ميسازد.
هواي برخي مناطق كره زمين معتدل است، يعني باران به اندازه كافي مي بارد و هوا زياد گرم يا سرد نميشود. هواي بعضي جاها سرد است يعني برف ميبارد و دماي هوا سرد ميشود. جاهايي هم هست كه بسيار گرم و خشك است. هر كدام از اين جاها يك نوع آب و هوا دارد.
براي تعيين آب و هواي هر منطقه، تغييرات دماي هوا و مقدار باران و برف را در طول سال اندازه گيري ميكنند. شما هم ميتوانيد اندازه تغييرات دماي هوا و مقدار باران و برف را در محل سكونت خودتان به دست آوريد. اما براي اين كه آب و هواي جاهاي گوناگون را بشناسيم، بايد اين مقادير را چندين سال پشت سرهم اندازه گيري كنيم.
در نقشه ايران، جاي شهرهاي بابلسر، شهركرد، بندرعباس و طبس را پيدا كنيد. آب و هواي هر يك از اين شهرها نمونه آب و هواي يك ناحيه از كشور ماست. در حال حاضر شرايط آب و هوايي جاهاي مختلف در اثر گرم شدن كره زمين در حال تغيير است. مثلا شهري مثل تهران را در نظر بگيريد، تهران در نزديكي رشته كوه البرز قرار دارد. بنا به تعريف آب و هوا، تهران بايد هواي سرد باراني يا برفي داشته باشد، اما ميبينيد كه به علت تغيير آب و هوا، از هواي سرد باراني يا برفي چندان خبري نيست!
انسانها چگونه آب و هوا را تغيير ميدهند؟
شايد باور نكنيد كه انسان ها هم ميتوانند آب و هواي زمين را تغيير دهند. دانشمندان ميگويند اكثر فعاليتهاي انسانها گاز گلخانهاي توليد ميكند. پس از انقلاب صنعتي و اختراع انواع ماشين آلات صنعتي، انسانها بافعاليتهاي كشاورزي و صنعتي چهره زمين و آب و هواي آن را دگرگون ساختند. با شروع انقلاب صنعتي روش زندگي مردم عوض شد. قبل از آن مقدار گازهاي گلخانه اي در جو كم بود، اما با رشد جمعيت و افزايش استفاده از نفت و زغال سنگ تركيب گازهاي اتمسفر نيز تغيير كرد. بطوريكه در حال حاضر، غلظت گازهاي گلخانه اي از حدود 270 واحد به 367 واحد رسيده است. ما براي انجام كارهاي خود به انرژي نياز داريم و اين انرژي را از غذا تامين ميكنيم. همچنين براي روشنايي و گرم كردن خانههايمان به انرژي نياز داريم. اتومبيلها براي حركت به سوخت نياز دارد. ماشينهاي صنعتي نيز به انرژي نياز دارند. اكثر انرژيهاي لازم براي موارد فوق به طور مستقيم يا غير مستقيم از سوختهاي فسيلي مثل نفت و گاز و زغالسنگ بدست ميآيد.اينهاسوختهايي هستند كه سوزاندن آنها گاز گلخانهاي آزاد ميكند!!! آيا ميدانيد كه چه وقتي گازهاي گلخانهاي را به هوا ميفرستيد؟ هر وقت كه:
· تلويزيون تماشا مي كنيد،
· با كامپيوتر بازي مي كنيد،
· از كولر يا فن كوئل استفاده ميكنيد،
· از استريو ضبط استفاده مي كنيد،
· چراغ را روشن مي كنيد،
· لباسهايتان را مي شوييد يا اطو ميكنيد،
· سوار اتومبيل مي شويد،
· غذايتان را در مايكروويو گرم مي كنيد،
· از بخاري گازي يا نفتي استفاده مي كنيد،
· به توليد گازهاي گلخانهاي در هوا كمك ميكنيد.
چرا؟
چون شما براي انجام اين كارها به برق و سوخت نياز داريد. آيا ميدانيداين برق و سوخت از كجا تامين ميشود؟
خوب، نيروگاهها زغالسنگ و نفت را مي سوزانند تا برق توليد كنند و پالايشگاهها نيز براي تصفيه نفت خام و توليد نفت و بنزين، سوخت مصرف ميكنند. سوزاندن نفت و زغالسنگ هم گاز گلخانهاي توليد ميكند. پس هر چه شما بيشتر برق مصرف كنيد، نيروگاهها از سوخت بيشتري استفاده ميكنند و در نتيجه گاز گلخانهاي زيادتري توليدميشود.
متان هم يك گاز گلخانهاي است. متان چگونه توليد ميشود؟
وقتي كه شما:
· زباله هايتان را به محل دفن زباله مي فرستيد،
· حيواناتي مثل گاو، گوسفند و ... را براي توليد لبنيات و گوشت پرورش ميدهيد،
· در شاليزار برنج ميكاريد،
· زغالسنگ استخراج ميكنيد.
اتومبيلها و كارخانههايي هم كه مايحتاج روزانه ما را توليد ميكنند، مقادير زيادي از انواع گازهاي گلخانهاي را به هوا ميفرستند.
چرا نميخواهيم زمين گرمتر بشود؟
بعضي وقتها مسائل كوچك ميتوانند به مشكلات بزرگي تبديل شوند! مثلا به مسواك زدن دندانهايتان فكر كنيد. اگر شما يك روز مسواك نزنيد، هيچ اتفاق خاصي نميافتد، اما آيا ميدانيد اگر يك ماه دندانهايتان را مسواك نزنيد، چه اتفاقي خواهد افتاد؟ اين همان چيزي است كه براي زمين نيز اتفاق ميافتد. اگر دماي هوا فقط چند روز، بالاتر از حد طبيعي باشد، چندان مهم نيست- چون دماي زمين تقريبا ثابت ميماند. اما اگر دماي هوا مدت زيادي بطور مداوم بالا برود، كره زمين با مشكلاتي مواجه خواهد شد.
دماي متوسط زمين در طول قرن گذشته تقريبا 5/0 درجه سانتيگراد افزايش يافتهاست؛ دانشمندان انتظار دارند كه در طول 100 سال آينده متوسط دماي زمين 5/1 تا 5/3 درجه سانتيگراد افزايش يابد. شايد فكر كنيد "اين كه چيزي نيست"، اما همين مقدار ميتواند آب و هواي زمين را به طور بي سابقهاي تغيير دهد. زمانيكه اين پديده رخ دهد، ممكن است تغييرات بزرگي در سطح آب اقيانوسها، مزارع كشاورزي و هوايي كه تنفس ميكنيم يا آبي كه مينوشيم، رخ دهد.
چه اتفاقي ممكن است بيفتد؟
در صورتيكه آب و هوا تغيير كند، آب و هواي جايي مثل شهركرد- كه هواي سرد و كوهستاني دارد- گرمتر ميشود يا مثلا هواي بندر عباس گرم و خشك تر ميشود. البته ممكن است تغيير آب و هوا براي شهركردي ها خوشايند باشد، اما همه تاثيرات ناشي از آن خوشايند نيست. زيرا ممكن است اين تغييرات با افزايش بلاياي طبيعي مثل سيل و طوفان همراه باشد.
اگر دماي كره زمين زياد شود، تعداد روزهاي گرم سال افزايش مييابد و در نتيجه بيماريهاي ناشي از گرما مثل گرمازدگي و مالاريا زياد ميشود. بد نيست بدانيد كه معمولا كودكان و سالمنداني كه در كشورهاي فقير زندگي ميكنند، بيشتر در معرض خطر ابتلاء به اين بيماريها قراردارند. زيرا اين كشورها سرمايه لازم براي مبارزه با اين بيماريهارا ندارند.
با گرم شدن آب و هوا و تاثير آن بر مزارع كشاورزي، منابع غذايي انسانها كاهش مييابد، آب بيشتري بخار ميشود و در نتيجه انسانها با كمبود آب شيرين مواجه خواهندشد. اين تغييرات بر روي حيوانات و گياهان هم تاثير منفي ميگذارد. اگر اين تغييرات به آرامي اتفاق بيفتد، جانوران و گياهان خود را با آن وفق ميدهند، اما اگر اين تغييرات خيلي سريع اتفاق بيفتد، حيات وحش با خطرات جدي روبرو ميشوند. مثلا پرندگان و جانوراني كه در فصلهاي مختلف سال به جاهاي ديگر مهاجرت ميكنند، ممكن است مكان مناسبي را براي مهاجرت پيدا نكنند و يا غذايي براي خوردن نداشتهباشند.
مقدار آب درياها در اثر ذوب شدن يخهاي قطبي افزايش مييابد و از سوي ديگر بر اثر افزايش دما، آب درياها و اقيانوسها منبسط ميشود. اگر آب اقيانوس منبسط شود، فضاي بيشتري را اشغال ميكند و در نتيجه سطح آب درياها بالا ميآيد. سطح آب دريا ممكن است در قرن آينده چند سانتيمتر يا حداكثر 1 متر بالا بيايد. در اينصورت مردمي كه خانههايشان در كنار ساحل دريا قرار دارد و جزيرهنشينان، خانههاي خود را از دست ميدهند و مزارع ساحلي هم به زير آب ميروند. در اثر بالا آمدن آب دريا منابع آب شيرين نيز غيرقابل استفاده ميشوند.
آنگاه كه زمين گرمش ميشود
پدیده گرمایش زمین زندگی نسل بعد را به ویژه در جهان سوم تهدید میکند
![]() |
زمین ما در چند قدمی بحرانی قرار دارد که ميتواند پیامدهایی در حد یک عصر یخبندان دیگر داشته باشد. اگر در عصر یخبندان این دایناسورها بودند که از میان رفتند، این بار بحران انسانها را هدف گرفته است. بحرانی که از آن به تغییرات آب و هوایی کره زمین تعبیر ميشود. تغییرات آب و هوایی به زبان ساده عبارت است از ناپایدار شدن اقلیمهاي مختلف کره زمین تحت تاثیر تولید و انتشار گازهای گلخانهاي.
این بحران که اکنون نشانههاي اولیه آن بروز کرده است تا آن اندازه جدی و خطرناک است که ميتوان گفت در سال 86 بیشترین کنفرانسهاي جهانی به بررسی ابعاد و پیامدهای این پدیده و راه کارهاي مقابله با آن اختصاص یافت. سازمان ملل کنفرانسی 14 روزه را در جزیره بالی اندونزی برای گفتوگوی کشورها در این زمینه برپا کرد و بزرگترین جایزه جهان یعنی جایزه صلح نوبل به یک فعال محیط زیست اختصاص یافت. ال گور معاون رییس جمهوری سابق ایالات متحدهاين جایزه را به پاس تلاشهايش برای آگاه سازی مردم در مورد اثرات تغییرات آب و هوایی دریافت کرد.
تخمین زده ميشود که تغییرات آب و هوایی از 200 سال پیش با روی آوردن بشر به سمت استفاده از سوختهاي فسیلی آغاز شده باشد. این روند در یکصد سال اخیر با شدت گرفتن مصرف این سوختها و تولید کربن سرعت بیشتری گرفته است. آنچه از آن به گازهای گلخانهاي تعبیر میکنیم ترکیبی از بخار آب، گاز کربنیک، گاز متان و دی اکسید نیتروژن است که هر چه میزان گاز کربنیک و گاز متان آن بیشتر باشد خاصیت تخریبی بیشتری برجای میگذارد. انتشار این گازها باعث ميشود تا پدیدهاي به نام اثر گلخانهاي در جو زمین ایجاد شود. اثر گلخانهاي در حد نرمال خود نه تنها پدیدهاي مخرب نیست بلکه برای ادامه حیات در کره زمین ضروری نیز هست. در صورت نبود اثر گلخانهاي تمامی انرژی خورشید به فضا برگشت داده میشد و زمین همواره در دمای زیر صفر در بسیاری از نقاط به سر می برد که زندگی و رویش گیاهان سبز را غیر ممکن ميكرد. تولید گازهای گلخانهاي تنها مختص کارخانه ها و یا فعالیتهاي بزرگ صنعتی نیست بلکه همه ما هر روز در حال تولید گازهای گلخانهاي هستیم. استفاده از بخاری و کولرهای گازی، رانندگی، روشن کردن یک لامپ برقی، درست کردن یک وعده غذا و حتی نفس کشیدن، همه و همه در کنار دهها فعالیت روزمره دیگر زندگی در تولید گازهای گلخانهاي نقش دارند. بسیاری از فعالیتهاي دیگر ما نیز غیر مستقیم در تولید گازهای گلخانهاي نقش دارند. هر کجا که برای تولید انرژی برق از سوزاندن گاز یا زغال سنگ سود میبریم در حال تولید گازهای گلخانهاي هستیم. میزان تولید این گازها اکنون به حد بحران رسیده است. اگر مقیاس سازمان ملل را برای حد نرمال 270 واحد در نظر بگیریم اکنون غلظت گازهای گلخانهاي در جو زمین به عدد 360 واحد رسیده است.
پدیده اثر گلخانهاي به طور مستقیم موجب افزایش گرمای کره زمین ميشود که به آن پدیده زمین گرمایی ميگويند. گرمای زمین در اثر تولید گازهای گلخانهاي در طول قرن بیستم نیم درجه سانتی گراد افزایش یافته است. اما اين روند در طول قرن بیست و یکم با شدت بیشتری ادامه خواهد یافت. برآورد ميشود که دمای زمین در این قرن بر اثر پدیده زمین گرمایی تا چهار و نیم درجه افزایش پیدا کند. برای آنکه عمق این فاجعه زیست محیطی بیشتر مشخص شود باید گفت این میزان گرم شدن از تمام 10هزار سال قبل خود بیشتر خواهد بود. در حاشیه اجلاس بالی یک مدل کامپیوتری توجه بسیاری را به خود جلب کرد. این مدل نشان ميداد که پدیده زمین گرمایی در این وسعت چگونه باعث ذوب شدن کوههاي یخی ميشود که میلیونها سال است در قطب جنوب و شمال تشکیل شده اند. افزوده شدن این میزان آب در کنار انبساط آب اقیانوسها باعث ميشود تا سطح آب اقیانوسها بالا بیاید. در مورد میزان بالا آمدن آب اقیانوسها اختلاف نظرهاي زیادی وجود دارد. گروهی از دانشمندان این افزایش سطح را در حد یک متر برآورد میکنند و گروهی دیگر آن را تا 6 متر نسبت به مقدار کنونی ارزیابی کردهاند. افزایش شش متری آب اقیانوسهاي ميتواند بندر یوکوهاما در ژاپن و بخشهاي زیادی از بندر نیویورک را به زیر آب بفرستد. این جدای از هزاران جزیره پراکنده در اقیانوسهاست که به طور حتم به زیر آب خواهند رفت.
پدیده گرمایش زمین در اواخر دهه 60 میلادی از سوی دانشمندان شناسایی شد. اما از ابتدای ده 70 میلادی بود که دمای هوای کره زمین رو به کاهش گذاشت. این اتفاق تا سالها دانشمندان را فریب داد. سرد شدن هوا باعث شد که دانشمندان به جای نگرانی از گرن شدن زمین از آغاز یک عصر سرمای جدید خبر دهند. بعدها مشخص شد کهاين چرخش لکههاي خورشیدی بوده که کاهش دمای هوا را از پی داشته است. این اشتباه علمی سبب شد که به فکر چاره افتادن برای مقابله با پدیده زمین گرمایی بیش از دو دهه به تاخیر افتد. اما عملا از سالهاي ابتداییهزاره سوم این موضوع به یک دغدغه جهانی تبدیل نشد و اکنون که اين وضعیت به وجود آمده است، هنوز گامی عملی برای کاهش تولید و انتشار گازهای گلخانهاي برداشته نشده است.
یکی از اثرات تغییرات آب و هوایی ناپایدار شدن وضعیت هوا در کره زمین است که پیش بینی آب و هوا را دشوار و حتی غیر ممکن میکند. این مساله موجب خواهد شد که بشر الگوی انجام بسیاری از فعالیتها را که نیازمند اطلاع از وضعیت دقیق آب و هوا دارند را از دست بدهد. پدیده تغییرات آب و هوایی اثر مستقیم روی فعالیتهاي کشاورزی خواهد گذاشت. توفان و یخبندان بی سابقهاي که امسال چین را درنوردید و میلیونها هکتار از مزارع آن را ویران کرد تنها بخشی از اثرات تغییرات اقلیم است. ویرانی مزارع کشاورزی درنهایت غذای گران را برای بشر به همراه دارد. فائو در گزارش پایانی سال 2007 خود به نوعی پایان عصر غذای ارزان را اعلام کرد. بر هم خوردن ترکیب آب اقیانوسها یکی دیگر از پیامدهاي پدیده تغییرات آب و هوایی است. گلف استریم که یک جریان آب تحت السطحی در اقیانوس آتلانتیک شمالی است و عامل اصلی آب و هوای معتدل قاره اروپا به حساب میآید تحت تاثیر اختلاف دانسیته آب شور و آب شیرین و همچنین جریان نیرومندی از آبهاي گرم ایجاد ميشود. آب شدن کوههاي یخ میلیاردها متر مکعب آب سرد و شیرین را به اقیانوس اطلس سرازیر خواهد کرد. این حجم از آب ميتواند دانسیته آب شیرین را به میزان چشمگیری افزایش داده و باعث بر هم خوردن جریان گلف استریم شود. آنگاه ممکن است دیگر اروپا قاره سبزی که امروز می شناسیم، نباشد.
ایالات متحده، استرالیا، آلمان، چین و هند بزرگترین تولیدکنندگان گازهای گلخانهاي در جهان به حساب میآیند. ایالات متحده روزانه 25درصد گازهای گلخانهاي جهان را تولید و در جو رها میکند. چین و هند نیز روی هم 17 درصد تولید گازهای گلخانهاي را در اختیار دارند. به اعتقاد برخی دانشمندان اکنون دیگر برای جلوگیری از تغییرات آب و هوایی دیر شده است و این پدیده سرنوشت محتوم بشر در یکصد سال آینده خواهد بود. در این شرایط است که باید به فکر سازگار کردن زندگی و فعالیتها با این پدیده و تجهیز جوامع بشری برای مقابله با اثرات این پدیده بود. اگر کشورهای توسعه یافته عاملان بروز این پدیده هستند، کشورهای درحال توسعه را ميتوان قربانیان اصلی آن نامید. افزایش گازهای گلخانهاي بیشترین تاثیر مخرب خود را روی اقتصادهاي در حال توسعه و توسعه نیافته بر جای میگذارد. در این کشورها کشاورزی منبع درآمد 30 تا 50درصد از مردم است در حالیکه اين مردم هیچ تصوری در مورد تاثیر این تغییرات جوی روی فرایند تولید محصولات کشاورزی خود و تغییر روند تولید نسبت به پنجاه یا صد سال گذشته، ندارند. همین مساله سبب ميشود تا آسیب پذیری مردم این کشورها بیشتر از مردم کشورهای پیشرفته آمریکایی و اروپایی باشد. این تاثیر اقتصادی در کنار تاثیر مخرب افزایش گازهای گلخانهاي روی سلامت و بروز انواع بیماریهای انگلی در مردم جهان است. در سالهای اخیر کشورهای در حال توسعه جهان با سرعت بالایی رشد کردند و در مسیر توسعه گام نهادند و همین مساله از وابستگی اقتصاد آنها به کشاورزی و آسیب پذیری در برابر تغییرات جوی کاسته است. بدون شک اگر نرخ رشد تولید ناخالص داخلی در آن کشورها در چهل سال آینده مشابه چهل سال گذشته باشد این وابستگی و آسیب پذیری بازهم کمتر ميشود. با این وجود مبارزه با گازهای گلخانهاي از توان این کشورها خارج است. آداپته کردن صنایع، نیازمند میلیاردها دلار بودجه اضافی است در حالیکه بسیاری از کشورهای درحال توسعه به ویژه در آفریقا در بودجههاي عمومی خود نیز درماندهاند.